Kierunki rozwoju polskiej edukacji – czego możemy nauczyć się z doświadczeń innych systemów oświatowych i z których krajów warto czerpać inspiracje? O tym mówił dr hab. Tomasz Gajderowicz na konferencji Instytutu Badań Edukacyjnych „Moc wiedzy, badań i współpracy. W czym tkwi siła polskiej szkoły?”. Jak ma się to do reformy polskiej edukacji?

Finlandia jako przykład zmarnowanego potencjał

Zastępca dyrektora IBE dr hab. Tomasz Gajderowicz przypomniał, że w 2000 r. Finlandia osiągnęła najwyższe wyniki w badaniu PISA. Miała ogromny potencjał i była stawiana za wzór edukacyjny dla innych krajów. Po 20 latach straciła najwięcej punktów ze wszystkich państw w badaniu PISA, a nawet jedna czwarta piętnastoletnich Finów to funkcjonalni analfabeci. 

Jak do tego doszło? Wprowadzono tam system, w którym postawiono wyłącznie na towarzyszenie uczniowi w procesie nauki. Zapomniano jednak o nauczaniu podstaw i przekazywaniu wiedzy.  

Również Szwecja, Norwegia, Dania, mówią dzisiaj: zbłądziliśmy w tym liberalnym sposobie uczenia. Zapomnieliśmy o tym, że żeby była sprawczość, na początku musimy mieć wiedzę – dodał Gajderowicz.

Z jakich krajów Polska czerpie inspiracje do reformy edukacji?

Podczas wystąpienia badacz wymienił również te kraje, na których IBE chce wzorować polski system edukacji. Są to: 

  • Anglia – jako jeden z niewielu krajów od lat utrzymuje lub poprawia wyniki w badaniu PISA; 
  • Singapur – osiąga znacząco wyższe wyniki niż średnia krajów europejskich:  

dzieci w Singapurze w wieku 15 lat są prawie 4 lata do przodu w edukacji względem dzieci w krajach europejskich – powiedział Gajderowicz. 

Własna droga oparta na badaniach i konsultacjach

IBE zaznacza, że Reforma26. Kompas Jutra jest procesem rozłożonym na lata, w którym rozwiązania są dostosowywane do polskich realiów oraz oparte na twardych danych badawczych i sprawdzonych praktykach polskich nauczycieli. 

Dlaczego potrzebna jest reforma? Eksperci IBE wskazują, że polscy uczniowie już teraz osiągają bardzo dobre wyniki w badaniach międzynarodowych. Jednak zmiany są potrzebne, ponieważ uczniowie jednocześnie nie czują sensu nauki i przynależności do szkoły. 

W sekcji „najczęstsze pytania” na stronie IBE poświęconej reformie Kompas Jutra wskazano m.in. takie kwestie: 

  • Na jakich badaniach opiera się reforma?  

IBE wymienia: PISA – międzynarodowe badanie umiejętności 15-latków w zakresie matematyki, czytania i nauk przyrodniczych; TALIS badanie warunków pracy nauczycieli oraz metod ich nauczania; analizę Zintegrowanej Strategii Umiejętności 2030 przygotowanej przez Radę Ministrów w 2020 r.   

Dodatkowo na potrzeby reformy Instytut przeanalizował rozwiązania w systemie szkolnictwa krajów OECD, m.in.: Portugalii, Wielkiej Brytanii, Singapuru. 

  • Rola nauczycieli w pracach nad zmianami 

IBE podkreśla, że od początku prac nad reformą nawiązano kontakt z nauczycielami i jest on utrzymywany. Podstawą działań są wyniki prac prowadzonych wśród nauczycieli, wywiady i konsultacje. Za przykład IBE podaje prace nad podstawami programowymi do SP, w których wzięło udział pod 200 ekspertów, z czego więcej niż połowę stanowili aktywni zawodowo nauczyciele. 

Harmonogram prac – co jeszcze przed nami? 

Ostatni etap prac przygotowawczych 

  • wrzesień 2025 – wrzesień 2031 – stopniowe przygotowywanie nowych podręczników. 

Prace wdrożeniowe 

  • podręczniki i programy oparte na nowych podstawach programowych będą wprowadzane w kolejnych latach od 2026 do 2030 r.; 
  • wrzesień 2027 – z nowych podstaw programowych edukacji ogólnej oraz podręczników zaczną korzystać uczniowie klas 1 szkół średnich (liceów, techników i branżowych szkół I stopnia); tydzień projektowy będzie obowiązkowym elementem nauczania we wszystkich szkołach; nowe podręczniki dla kolejnych klas będą wprowadzane do 2031 r.; 
  • 2031 – nowe egzaminy ósmoklasisty i nowa matura; 
  • 2032 – nowy egzamin maturalny w technikach.

Źródła: 

W czym tkwi siła polskiej szkoły? Odpowiedzi szukaliśmy podczas konferencji IBE PIB, https://ibe.edu.pl/pl/aktualnosci/4039-w-czym-tkwi-sila-polskiej-szkoly-odpowiedzi-szukalismy-podczas-konferencji-ibe-pib (dostęp: 19.11.2026 r.). 

Konferencja MOC WIEDZY, BADAŃ I WSPÓŁPRACY. W czym tkwi siła polskiej szkoły?, https://www.youtube.com/watch?v=PwftSidjJPk (dostęp: 19.11.2026 r.). 

REFORMA26, https://ibe.edu.pl/pl/reforma26 (dostęp: 19.11.2026 r.). 

Plan prac, https://ibe.edu.pl/pl/plan-prac (dostęp: 19.11.2026 r.). 

https://ibe.edu.pl/pl/faq  (dostęp: 19.11.2026 r.).