Międzynarodowe Badania Nauczania i Uczenia (TALIS) to największy na świecie cykliczny program badawczy pokazujący perspektywę praktyków edukacyjnych oraz ich opinie o pracy w szkole. Porównuje ono warunki pracy, wyzwania i motywację nauczycieli z różnych krajów. Badanie TALIS 2024 w Polsce jest prowadzone przez Instytut Badań Edukacyjnych – Państwowy Instytut Badawczy na zlecenie Ministerstwa Edukacji Narodowej. Czego z badania dowiadujemy się o polskich nauczycielach?

 

Polscy nauczyciele, choć zadowoleni z pracy, czują się niedoceniani. Mają silną motywację wewnętrzną, a jednocześnie są przytłoczeni relacjami z rodzicami oraz odpowiedzialnością za wyniki i dobrostan uczniów. Satysfakcjonują ich warunki zatrudnienia, ale nie wynagrodzenia.

Źródło: https://ibe.edu.pl/pl/aktualnosci/3367-znamy-wyniki-badania-talis-2024 

Z poczuciem misji, ale niedocenieni

Silne poczucie misji

Większość nauczycieli w Polsce deklaruje wysokie poczucie społecznej użyteczności swojej pracy. Aż 74% wybrało ten zawód, aby mieć wpływ na rozwój przyszłych pokoleń. Polska wypada powyżej średniej krajów UE i TALIS w zakresie postrzegania pracy nauczyciela jako społecznie znaczącej.

  • 74% nauczycieli ma poczucie misji i wybrało zawód nauczyciela, aby mieć wpływ na młode pokolenia i rozwój społeczny (średnia to 65%).
  • 88% nauczycieli podkreśla znaczenie pracy z dziećmi i młodzieżą (średnia w badanych krajach to 73%).
  • 99% nauczycieli lubi swój przedmiot (podobnie jak w większości badanych krajów).

 
Brak uznania społecznego

Większość nauczycieli ma poczucie, że ich zawód jest niedoceniany i nieszanowany. Nauczyciele czują się więc moralnie zaangażowani, lecz społecznie niedocenieni – przez społeczeństwo, media, a także przez rodziców (brak uznania deklaruje połowa nauczycieli) i uczniów (co trzeci).

  • 10% nauczycieli jest zdania, że społeczeństwo ceni ich zawód (średnia dla wszystkich badanych krajów to 35%).
  • 9% uważa, że nie są szanowani w mediach (średnia dla wszystkich badanych krajów to 31%).

 
IBE podkreśla, że poczucie uznania spadło w ciągu dekady. Już w TALIS 2013 było bardzo niskie, bo tylko 18% polskich nauczycieli uważało, że ich zawód jest ceniony przez społeczeństwo.

Zadowoleni z pracy, ale niezadowoleni z wynagrodzenia

Ogólna satysfakcja zawodowa

W Polsce satysfakcja zawodowa nauczycieli jest powiązana z motywacją wewnętrzną – przekonaniem o społecznej użyteczności zawodu oraz czerpaniem radości z nauczania – wskazuje IBE.

Nauczyciele bardzo dobrze oceniają swoje szkoły jako miejsca pracy. Wielu z nich poleciłoby je innym. Dobrze oceniają relacje ze współpracownikami, co widać szczególnie w mniejszych szkołach.

  • 88% nauczycieli deklaruje ogólne zadowolenie z pracy w zawodzie.
  • 68% wskazało, że zalety tej pracy przeważają nad wadami.
  • 92% badanych wskazało, że lubi pracę w szkole.
  • 82% poleciłoby ją innym.
  • Jednak jednocześnie aż 30% nauczycieli jest rozczarowanych i nie wybrałoby powtórnie tego zawodu.
 
Polska znalazła się w grupie krajów o najniższej satysfakcji płacowej w TALIS

Różnica między zadowoleniem z warunków pracy a wynagrodzeniem jest w Polsce największa spośród wszystkich krajów badania. Wynik zadowolenia z wynagrodzenia jest jednym z najniższych wśród badanych krajów.

  • Tylko 20% nauczycieli deklaruje zadowolenie z wynagrodzenia (średnia dla badanych krajów UE: 37%).
  • Zaledwie 2% nauczycieli jest zdecydowanie zadowolonych.

 
Najstarsza kadra pedagogiczna, odpływ młodych nauczycieli

Polska ma jedną z najstarszych kadr nauczycielskich w OECD

Polska znalazła się w grupie krajów o najstarszej kadrze w badaniu, choć problem starzenia się nauczycieli występuje w wielu, szczególnie europejskich krajach – podkreśla IBE.

Średni wiek nauczycieli (klasy 5–8) to 48 lat (UE: 46, TALIS: 44). W Polsce:

  • 45% nauczycieli ma 50 lat i więcej;
  • tylko 4% nauczycieli ma poniżej 30 lat,
  • dyrektorzy szkół są jeszcze starsi – mają średnio 53 lata, a aż 88% ma ponad 45 lat.

 
Wiek nie różni się znacząco między szkołami miejskimi i wiejskimi. Za to nauczyciele w szkołach publicznych są średnio starsi niż w niepublicznych (48 vs 45 lat). Najmłodszych nauczycieli najwięcej uczy wychowania fizycznego i języków obcych, a najmniej – historii, WOS-u i nauk przyrodniczych.

Konsekwencją wieku polskiej kadry jest jej duże doświadczenie, średni staż pracy w zawodzie to 22 lata. Jednocześnie Polskę wyróżnia stabilność zatrudnienia – dodaje IBE.

Odpływ młodych nauczycieli

Niepokojące jest bardzo małe zainteresowanie zawodem nauczyciela wśród młodych ludzi. Udział nauczycieli z krótkim stażem (do 5 lat) wynosi zaledwie 8% – to jedna z najniższych wartości w Europie, przy średniej UE wynoszącej 16%. Co trzeci nauczyciel, który zrezygnował z zawodu w roku 2022/2023, miał staż poniżej 5 lat. 29% młodych nauczycieli planuje odejść z zawodu w ciągu 5 lat (średnia wśród krajów badanych to 20%).

Podsumowanie

W badaniu TALIS na postawione we wstępie pytania odpowiadają sami nauczyciele i dyrektorzy szkół, pokazując realia pracy kadry pedagogicznej i kadry kierowniczej szkół z ich perspektywy.

Źródło: https://talis.ibe.edu.pl/

Uczestnikami badania byli dyrektorzy oraz wylosowani nauczyciele klas V–VIII. Dobór szkół i nauczycieli do badania miał charakter losowy, odbywał się według międzynarodowych procedur obowiązujących we wszystkich krajach, które biorą udział w TALIS 2024.

Źródło: https://www.gov.pl/web/edukacja/znamy-wyniki-badania-talis-2024

Z pełną treścią raportu z badania TALIS 2024 można się zapoznać na stronie IBE.

 

Źródło:

Znamy wyniki badania TALIS 2024, https://ibe.edu.pl/pl/aktualnosci/3367-znamy-wyniki-badania-talis-2024 (dostęp: 13.10.2025 r.).